چرا پرده گوش دچار فرورفتگی می‌شود و راه درمان آن چیست؟

تورفتگی پرده گوش یکی از مشکلات نسبتاً شایع گوش است که در اثر کشیده شدن پرده صماخ به سمت فضای گوش میانی به وجود می‌آید.این عارضه معمولاً با اختلال عملکرد شیپور استاش، تغییر فشار داخل گوش، عفونت گوش میانی یا انسداد مسیر تهویه گوش ارتباط دارد.شدت بیماری در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است از یک فرورفتگی خفیف و بدون علامت تا آسیب جدی به ساختارهای گوش متغیر باشد برای تشخیص علت تورفتگی پرده گوش، بررسی عملکرد شیپور استاش نقش مهمی در ارزیابی تهویه و تنظیم فشار گوش میانی دارد تشخیص زودهنگام اختلال این مجرا می‌تواند از پیشرفت عارضه، کاهش شنوایی و آسیب به ساختارهای گوش جلوگیری کند.

تورفتگی پرده گوش دقیقاً به چه معناست؟

پرده گوش یا پرده صماخ، لایه‌ای نازک و انعطاف‌پذیر است که مجرای خارجی گوش را از فضای گوش میانی جدا می‌کند و در انتقال صدا نقش مهمی دارد.در حالت طبیعی، فشار هوای دو طرف پرده تقریباً برابر است؛ اما اگر فشار گوش میانی کاهش پیدا کند، پرده به سمت داخل کشیده می‌شود.به این وضعیت تورفتگی پرده گوش گفته می‌شود که ممکن است تمام پرده یا تنها قسمت مشخصی از آن را درگیر کندگاهی فرورفتگی سطحی است و پس از برطرف شدن علت زمینه‌ای به حالت طبیعی بازمی‌گردد، اما در موارد شدید امکان چسبیدن پرده به استخوانچه‌ها وجود دارد.به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و بررسی میزان تحرک پرده می‌تواند از آسیب به استخوانچه‌های گوش و افت شنوایی پیشگیری کند.

مهم‌ترین دلایل تورفتگی پرده گوش چیست؟

مهم‌ترین عامل ایجاد این عارضه، عملکرد نامناسب شیپور استاش است؛ مجرایی که گوش میانی را به قسمت پشت بینی و حلق متصل می‌کند.این مجرا هنگام بلعیدن، خمیازه کشیدن یا جویدن باز می‌شود و وظیفه تنظیم فشار و تخلیه ترشحات گوش میانی را بر عهده دارد.اگر شیپور استاش به‌درستی باز نشود، هوای موجود در گوش میانی به‌تدریج جذب شده و فشار منفی در این فضا شکل می‌گیرد.ادامه این فشار منفی می‌تواند باعث تورفتگی پرده گوش و کاهش حرکت طبیعی آن هنگام دریافت امواج صوتی شود.

سرماخوردگی، آلرژی و عفونت چه نقشی دارند؟

سرماخوردگی، آنفلوآنزا، التهاب گلو و سایر عفونت‌های تنفسی می‌توانند موجب تورم بافت‌های اطراف دهانه شیپور استاش شوند.این تورم مسیر ورود هوا به گوش میانی را محدود می‌کند و با ایجاد فشار منفی گوش میانی، پرده را به سمت داخل می‌کشد.همچنین حساسیت تنفسی و التهاب مزمن بینی با افزایش ترشحات و گرفتگی مجاری، احتمال اختلال عملکرد شیپور استاش را بالا می‌برند.در کودکان، بزرگی لوزه سوم نیز ممکن است دهانه این مجرا را مسدود کند و زمینه عفونت‌های مکرر گوش را فراهم سازد.

نشانه‌های تورفتگی پرده گوش که نباید نادیده گرفته شوند

علائم بیماری به عمق فرورفتگی، مدت ابتلا، وجود مایع پشت پرده و میزان درگیری ساختارهای گوش میانی بستگی دارد.برخی افراد هیچ نشانه مشخصی ندارند و تورفتگی پرده گوش تنها هنگام معاینه دوره‌ای یا بررسی یک مشکل دیگر تشخیص داده می‌شود.احساس پری و گرفتگی گوش، شنیدن صدای تق‌تق، درد خفیف، کاهش شنوایی و تغییر صدا هنگام صحبت کردن از نشانه‌های احتمالی هستند.بعضی بیماران نیز از وزوز گوش، احساس فشار، ناراحتی هنگام پرواز یا کاهش وضوح صداها در محیط‌های شلوغ شکایت دارند.

چه کسانی بیشتر در معرض این عارضه قرار دارند؟

کودکانی که به عفونت مکرر گوش میانی مبتلا می‌شوند یا لوزه سوم بزرگ دارند، بیش از دیگران در معرض اختلال تهویه گوش قرار می‌گیرند.افراد مبتلا به آلرژی، سینوزیت مزمن، گرفتگی طولانی بینی، انحراف شدید تیغه بینی یا بیماری‌های التهابی حلق نیز در گروه پرخطر هستند.تغییر سریع ارتفاع در سفر هوایی، غواصی غیراصولی و قرار گرفتن در شرایطی که فشار محیط ناگهان تغییر می‌کند، می‌تواند علائم را تشدید کند.سابقه جراحی گوش، شکاف کام، ضعف عضلات بازکننده شیپور استاش و برخی ناهنجاری‌های فک و صورت نیز احتمال بیماری را افزایش می‌دهند.

تشخیص تورفتگی پرده گوش چگونه انجام می‌شود؟

متخصص گوش، حلق و بینی ابتدا درباره مدت علائم، سابقه عفونت، حساسیت، جراحی، کاهش شنوایی و شرایط تشدیدکننده بیماری پرس‌وجو می‌کند.سپس با استفاده از اتوسکوپ یا میکروسکوپ گوش، شکل، رنگ، موقعیت و حرکت پرده صماخ و وجود ترشح پشت آن را بررسی خواهد کرد.در معاینه تورفتگی پرده گوش، ممکن است پرده کدر، نازک، چسبیده به استخوانچه‌ها یا دارای یک حفره فرورفته موضعی دیده شود.آزمایش تمپانومتری برای سنجش فشار و میزان حرکت پرده کاربرد دارد و شنوایی‌سنجی نیز نوع و شدت افت شنوایی را مشخص می‌کند.

درجات تورفتگی پرده گوش و اهمیت پیگیری آن

در مراحل ابتدایی، پرده کمی به سمت داخل جابه‌جا می‌شود، اما همچنان انعطاف‌پذیری مناسبی دارد و ساختمان گوش میانی سالم باقی می‌ماند.با تداوم فشار منفی، فرورفتگی عمیق‌تر شده و پرده ممکن است با استخوانچه چکشی، سندانی، رکابی یا دیواره داخلی گوش تماس پیدا کند.در مراحل پیشرفته، چسبندگی پرده می‌تواند انتقال ارتعاشات صوتی را مختل کرده و باعث کم‌شنوایی انتقالی قابل توجه شود.

عوارض احتمالی در صورت درمان نشدن تورفتگی پرده گوش

نادیده گرفتن بیماری می‌تواند موجب تجمع مایع در گوش میانی، عفونت‌های مکرر، چسبندگی پرده و محدود شدن حرکت استخوانچه‌های شنوایی شود.فشار طولانی‌مدت یا تماس پرده با استخوانچه‌ها ممکن است به فرسایش این ساختارهای ظریف و کاهش تدریجی قدرت انتقال صدا منجر شود.در موارد پیشرفته، تشکیل کلستئاتوم می‌تواند استخوان‌های اطراف را تخریب کند و با عفونت مزمن، ترشح بدبو و افت شنوایی همراه باشد.به‌ندرت، گسترش عفونت ممکن است عصب صورت، بخش تعادلی گوش یا ساختارهای مجاور جمجمه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.بنابراین نبود درد شدید به معنای بی‌خطر بودن مشکل نیست و هر تغییر ماندگار شنوایی باید به‌صورت تخصصی ارزیابی شود.

چه علائمی مراجعه سریع به پزشک را ضروری می‌کنند؟

در صورت مشاهده هر یک از نشانه‌های زیر، بهتر است معاینه تخصصی گوش به تعویق نیفتد:

• کاهش شنوایی مداوم، یک‌طرفه یا رو به افزایش
• درد شدید گوش یا تب همراه با بی‌حالی
• خروج چرک، خون یا ترشحات بدبو از گوش
• سرگیجه شدید، اختلال تعادل یا تهوع ناگهانی
• احساس پری گوش که پس از سرماخوردگی برطرف نمی‌شود
• سابقه عفونت‌های مکرر گوش در کودک
• ایجاد مشکل در یادگیری، تکلم یا توجه کودک به صداها
• وزوز جدید همراه با افت شنوایی یا احساس فشار

این علائم الزاماً به معنای وجود یک بیماری خطرناک نیستند، اما بررسی به‌موقع علت آن‌ها از پیشرفت مشکلات پنهان جلوگیری می‌کند.در کودکان، کاهش شنوایی خفیف ممکن است با بی‌توجهی، بلند کردن صدای تلویزیون یا پاسخ ندادن به صداهای آرام بروز کند.والدین نباید افت تحصیلی یا تأخیر گفتاری را تنها یک مشکل رفتاری بدانند؛ زیرا تجمع مایع گوش می‌تواند درک گفتار را کاهش دهد.

درمان تورفتگی پرده گوش؛ از مراقبت تا جراحی

روش درمان بر اساس سن بیمار، شدت فرورفتگی، میزان کاهش شنوایی، سلامت استخوانچه‌ها و وجود عفونت یا کلستئاتوم انتخاب می‌شود.در موارد خفیف تورفتگی پرده گوش که شنوایی طبیعی است و نشانه‌ای از پیشرفت دیده نمی‌شود، پزشک ممکن است پیگیری منظم را توصیه کند.اگر آلرژی، التهاب بینی، سینوزیت یا عفونت تنفسی عامل انسداد باشد، درمان علت زمینه‌ای می‌تواند تهویه گوش میانی را بهبود دهد.داروهای ضدحساسیت، اسپری بینی یا آنتی‌بیوتیک فقط در شرایط مشخص و با تجویز پزشک مصرف می‌شوند و برای همه بیماران مناسب نیستند.هدف اصلی درمان، بازگرداندن تعادل فشار، حفظ شنوایی، پیشگیری از چسبندگی و جلوگیری از تشکیل ضایعات مخرب گوش میانی است.

چه زمانی جراحی ترمیم پرده ضروری است؟

اگر پرده به ساختارهای گوش میانی چسبیده باشد، استخوانچه‌ها آسیب دیده باشند یا کلستئاتوم تشکیل شده باشد، درمان جراحی مطرح می‌شود.در عمل تمپانوپلاستی، جراح بخش ضعیف یا آسیب‌دیده پرده را با استفاده از بافت مناسب ترمیم و استحکام آن را بیشتر می‌کند.در صورت تخریب زنجیره استخوانچه‌ای، بازسازی این استخوان‌ها نیز ممکن است برای بهبود انتقال صدا و افزایش شنوایی انجام شود.وجود کلستئاتوم معمولاً نیازمند خارج کردن کامل بافت مخرب است؛ زیرا باقی ماندن آن خطر عود و گسترش آسیب را افزایش می‌دهد.

آیا می‌توان از این مشکل پیشگیری کرد؟

درمان مناسب آلرژی و گرفتگی بینی، کنترل عفونت‌های تنفسی و پیگیری عفونت مکرر گوش می‌تواند خطر اختلال فشار را کاهش دهد.هنگام پرواز، بلعیدن آب، جویدن آدامس یا خمیازه کشیدن به باز شدن شیپور استاش کمک می‌کند، به‌خصوص در زمان فرود هواپیما.فردی که سرماخورده است یا گرفتگی شدید بینی دارد، بهتر است درباره پرواز یا غواصی با پزشک مشورت کند و فشار را به گوش تحمیل نکند.وارد کردن گوش‌پاک‌کن، سنجاق یا هر وسیله دیگری به مجرای گوش نقشی در باز کردن شیپور استاش ندارد و ممکن است باعث آسیب شود.

جمع‌بندی

تورفتگی پرده گوش معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که شیپور استاش نتواند فشار هوای گوش میانی را به‌درستی با فشار محیط متعادل کند.سرماخوردگی، حساسیت، سینوزیت، لوزه سوم، عفونت گوش و تغییرات ناگهانی فشار از عوامل مهم ایجاد یا تشدید این مشکل هستند.درمان موارد خفیف ممکن است به کنترل عامل زمینه‌ای و پیگیری منظم محدود شود، اما تجمع مایع یا افت شنوایی به اقدامات بیشتری نیاز دارد.لوله تهویه، ترمیم پرده و بازسازی استخوانچه‌ها از روش‌هایی هستند که با توجه به شدت بیماری و نظر متخصص انتخاب می‌شوند ما در کلینیک شنوایی سنجی اقدسیه خدمات مشاوره تلفنی برای سوالات درمانی و مشکلات شنوایی را داریم.